Kawa jako rytuał - dlaczego poranna kawa to coś więcej niż kofeina?

Dzień ledwie co się rozpoczął, a Ty już marzysz o kawie? Myśli wciąż krążą gdzieś pomiędzy snem a rzeczywistością i dopiero zapach świeżo zaparzonych ziaren na dobre wyswobadza Cię z objęć Morfeusza. Pierwsza poranna kawka często smakuje lepiej niż każda kolejna wypita w ciągu dnia. Czy to wyłącznie zasługa kofeiny? 

Otóż, niekoniecznie. Taki kawowy rytuał może być czymś znacznie więcej niż sposobem na poranne pobudzenie. Wiąże się z naszymi przyzwyczajeniami, czy samą przyjemnością z procesu przygotowania. To chwila, która pomaga łagodnie wejść w nowy dzień - złapać oddech, zanim pogoni nas tempo codziennych obowiązków. 

Dlaczego pierwsza kawa dnia smakuje inaczej niż wszystkie kolejne? 

Jednym z powodów jest „świeżość” naszych zmysłów. Po przespanej nocy, nasze receptory węchowe i kubki smakowe nie są jeszcze zmęczone bodźcami, dlatego łatwiej nam wychwycić subtelne aromaty. Szczególnie dobrze czuć to w przypadku świeżo zmielonych ziaren, które dosłownie otwierają się na naszych oczach. Lotne związki, nuty owoców, czekolady, kwiatów… Aromaty należą do najsilniejszych bodźców wywołujących wspomnienia i emocje. Dla wielu osób zapach świeżo zmielonej kawy przywołuje na myśl miłe skojarzenia. Ze spotkaniem po latach lub wspomnieniem poranków z bliskimi. Trudno więc się dziwić, że już sam aromat potrafi poprawić odbiór całego doświadczenia. 

Równie ważny jest jednak kontekst. Pierwsza kawa często towarzyszy nam w dość spokojnym momencie dnia - przed spotkaniami, telefonami i długą listą zadań. Można przez chwilę skupić się wyłącznie na przygotowaniu naparu. Mózg szybko więc kojarzy ten moment z czymś przyjemnym i przewidywalnym. Badania wskazują, że już samo oczekiwanie na kawę może aktywować mechanizmy związane z układem nagrody. Innymi słowy, satysfakcja z uczestniczenia w takim spokojnym rytuale, pojawia się jeszcze zanim upijemy pierwszy łyk kawy.

Rytuał vs nawyk - to nie to samo 

Choć często używamy tych pojęć zamiennie, z perspektywy psychologii oznaczają coś innego: 

• Nawyk to czynność wykonywana niemal automatycznie. Nie wymaga większego zastanowienia ani uwagi. Można przygotować kawę, jednocześnie odpowiadając na wiadomości, przeglądając media społecznościowe czy planując dzień. 
• Rytuał natomiast ma element świadomości. Nadal może być powtarzalny, ale liczy się nie tylko efekt końcowy, lecz często także sam proces. Być może właśnie dlatego poranna rutyna kawosza może dawać poczucie większej satysfakcji, niż szybkie wypicie kawy w biegu. 

Nie jest też tajemnicą, iż rytuały pomagają odzyskać kontrolę nad codziennością. Powtarzalne czynności wykonywane z uwagą, ułatwiają przechodzenie pomiędzy kolejnymi etapami dnia. Te kilka minut poświęconych na spokojne przygotowanie kawy, może być symbolicznym momentem przejścia z trybu odpoczynku do aktywności. Parzenie kawy w porannym rytuale pozwala na świadome poświęcenie chwili tylko dla siebie (oraz bliskich, jeśli im też parzymy kawkę rano :). Jedni wybiorą espresso, a drudzy zaparzą dripa. Najważniejsze jest to, że przez te kilka minut nasza uwaga może bez rozpraszania skupić się na jednej czynności. 

Co się dzieje w mózgu, kiedy zaczynasz parzyć kawę? 

Otóż ze wszystkich miar, szykuje się na przyjęcie kofeiny. Jest to substancja, która blokuje receptory adenozyny, która z kolei gromadząc się, stopniowo zwiększa uczucie zmęczenia. Po wypiciu kawy łatwiej utrzymać koncentrację i czujność, bo organizm przez pewien czas odbiera mniej sygnałów świadczących o potrzebie odpoczynku. 

Naukowcy zauważyli, że kofeina wpływa na funkcjonowanie układu dopaminergicznego - także na zasadzie samego oczekiwania nagrody. Jeżeli nasz mózg nauczył się, że poranna kawa jest stałym i przyjemnym elementem dnia, pozytywne odczucia mogą pojawić się jeszcze przed pierwszym łykiem. 

To tłumaczy, dlaczego sam proces przygotowania naparu bywa równie wyczekiwany, jak jego picie. 

Nie oznacza to oczywiście, że sama kawa działa jak niezawodne narzędzie poprawiające nastrój. Na nasze samopoczucie wpływają też i inne czynniki: 

• sen, 
• poziom stresu, 
• aktywność fizyczna 
• czy sposób odżywiania. 

Poranna kawa nie wynagrodzi nam więc zarwanej nocy, ale pomoże odzyskać chwilową równowagę i dobre nastawienie na resztę dnia. 

Dlaczego sam proces parzenia ma znaczenie? 

W świecie kaw specialty, dużo mówi się o metodach alternatywnych, szukając idealnego przepisu na konkretne ziarna. Łatwo odnieść wrażenie, że chodzi wyłącznie o uzyskanie idealnego smaku. Tymczasem równie ważny jest sam proces przygotowania. 

Odważenie odpowiedniej porcji, zmielenie ziaren tuż przed zaparzeniem oraz powolne ich zalewanie, wymaga kilku minut skupienia. W tym czasie trudno robić kilka rzeczy jednocześnie. Rytuał kawy może stać się więc naturalną przeciwwagą dla porannego pośpiechu. Nie trzeba od razu inwestować w rozbudowany zestaw akcesoriów, ani traktować parzenia jak laboratoryjnego eksperymentu. W świecie pełnym bodźców, kilka minut poświęconych wyłącznie jednej czynności bywa zaskakująco cenne. 

Jak zbudować swój poranny rytuał kawowy w 5 prostych krokach

Nie istnieje jeden właściwy sposób na rozpoczęcie dnia. Każdego poranka możemy obudzić się z innymi potrzebami, z nastrojem na inne co nieco. Proponuję wypróbować kilka prostych zasad, żeby stworzyć swój ceremoniał na dany dzień: 

1. Przygotuj wszystko dzień wcześniej 

Wybierz kubek z kolekcji i odmierz porcję ulubionych obecnie ziaren. Dzięki temu rano nie trzeba będzie niczego szukać po szafkach, ani podejmować dodatkowych decyzji. Zamiast zaczynać dzień od chaosu, od razu można przejść do tego, co najprzyjemniejsze! 

2. Zmiel kawę tuż przed parzeniem 

Świeżo zmielone ziarna uwalniają ogrom lotnych związków aromatycznych! Warto poświęcić chwilę, by świadomie go poczuć, być może odkrywając ulubione ziarna na nowo. Zwolnić tempo i skupić uwagę na tym, co dzieje się tu i teraz. 

3. Nie spiesz się z pierwszym łykiem 

Zamiast od razu wypić kawę między kolejnymi obowiązkami, spróbuj zatrzymać się na moment. Zwróć uwagę na aromat, temperaturę i smak. Czy wyczuwasz nuty czekolady, cytrusów, a może dojrzałych owoców? Twój osobisty kawowy rytuał może być czymś więcej niż sposobem na dostarczenie kofeiny. 

4. Odłóż telefon choć na kilka minut 

To chyba najtrudniejszy punkt! Pierwsze minuty po przebudzeniu często spędzamy na sprawdzaniu wiadomości i mediów społecznościowych. Tymczasem przygotowanie kawy może stać się krótką przerwą od nadmiaru bodźców. Nie chodzi o całkowitą rezygnację z kontaktu, ale o stworzenie kilku minut, które należą wyłącznie do Ciebie i filiżanki ulubionej kawy. 

5. Znajdź metodę, która sprawi Ci przyjemność 

Nie każdy odnajdzie się w celebracji przelewów i nie każdy potrzebuje ekspresu ciśnieniowego. Jeśli przygotowanie kawy zaczyna przypominać obowiązek, łatwo stracić to, co w nim najcenniejsze - przyjemność. Warto więc zacząć od parzenia w tym co mamy, pozwalając sobie otworzyć się na nowe doznania - i być może metody przygotowania - każdego dnia. 

To tylko kilka zaplanowanych, spokojnych minut, które łagodnie wprowadzą nas w nowy dzień. Spróbujesz? 

またね、 

問題 

Źródła: 

[] https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4462609/ 

[] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405844024175020

[] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405844024175020

[] https://poddtoppen.se/podcast/1611216298/zoe-science-nutrition/recap-is-your-morning-coffee-harming-your-health-james-hoffmann

[] https://m.youtube.com/watch?v=rABfboy0h6o

[] https://m.youtube.com/watch?v=epIgulaBryA